Rozwój kompetencji cenionych na rynku pracy po zakończeniu kariery sportowej

„Za życie nie rozdają złotych medali” – te słowa wypowiedziała złota medalistka olimpijska Magdalena Fularczyk-Kozłowska, gdy opowiadała o lęku przed zakończeniem kariery sportowej. Każdy zawodowy sportowiec zdaje sobie sprawę, że jego czas na arenie nie będzie trwał wiecznie. Dla wielu wizja „nowego życia” poza sportem bywa źródłem niepewności. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 2020 roku ponad 300 tysięcy młodych Polaków trenuje regularnie w klubach sportowych, marząc o wielkiej karierze. Jednak nawet ci, którym uda się spełnić sportowe marzenia, prędzej czy później stają przed wyzwaniem odnalezienia się na rynku pracy poza światem sportu.

Zakończenie kariery sportowej – nowy start i wyzwania

Zakończenie kariery bywa momentem niezwykle trudnym – czasem planowanym, często niespodziewanym – ale nieuchronnym dla każdego profesjonalnego zawodnika. Nagle znika rutyna codziennych treningów i adrenalina rywalizacji, a pojawia się pytanie: co dalej? Wielu sportowców po trzydziestce musi rozpoczynać wszystko od nowa w momencie, gdy ich rówieśnicy są już w pełni rozwoju kariery zawodowej. Tylko nieliczni najwięksi mistrzowie zdobywają w trakcie uprawiania sportu na tyle duże środki finansowe, by nie martwić się o przyszłość. Cała reszta staje przed koniecznością znalezienia nowego pomysłu na siebie. Jeżeli w trakcie sportowej przygody nie zadbali o edukację czy doświadczenie poza sportem, wejście na rynek pracy może okazać się dużym wyzwaniem.

Planowanie „drugiej kariery” najlepiej rozpocząć jeszcze przed odwieszeniem stroju sportowego na kołek. „Zakończenie kariery sportowej to moment trudny, ale ważne, aby zawodnik miał tego świadomość i zadbał o przygotowanie się na okres wejścia w inną życiową rolę. Symbolicznie nazwany plan B daje poczucie komfortu i mentalnie przyzwyczaja do zmiany” – podkreśla psycholog sportu Dominika Kuchta. Specjaliści zwracają uwagę, że im wcześniej sportowiec zacznie myśleć o przyszłości poza sportem, tym łatwiej będzie mu sprostać nowym wyzwaniom. Bardzo ważne jest również wsparcie bliskich oraz ekspertów (np. doradców kariery czy psychologów), które pomaga wzmocnić odporność psychiczną i odnaleźć się w nowej rzeczywistości.

Cechy i umiejętności wyniesione ze sportu – atuty na rynku pracy

Mimo wszystkich obaw, byli sportowcy nie zaczynają od zera – przeciwnie, wchodzą w nowy etap z unikalnym zestawem cech i umiejętności. Wieloletnie treningi, rywalizacja i praca zespołowa kształtują charakter w sposób, który docenia wielu pracodawców. Cechy rozwinięte podczas sportowej kariery okazują się bardzo pożądane również w życiu zawodowym poza boiskiem czy bieżnią. Jak zauważa Urszula Malcherczyk, była siatkarka, a obecnie trenerka ds. rekrutacji:

„Sportowcy to nieoceniona grupa kandydatów do pracy. Posiadają wiele cech niedostępnych na takim poziomie dla innych – samodyscyplinę, sumienność, wytrwałość w działaniu, sportową zadziorność oraz chęć osiągania wyznaczonych celów. Ze sportu zawodowego wynoszą bagaż cennych doświadczeń, na przykład znajomość języków obcych nabytą podczas zagranicznych wyjazdów i kontraktów. Osoby wywodzące się ze sportu, dzięki wytrenowanym kompetencjom, sprawdzają się rewelacyjnie w wielu branżach – od sprzedaży i obsługi klienta po prowadzenie własnego biznesu. Niestraszne im ambitne plany i cele, bo z presją mieli do czynienia przez całą karierę.”

Powyższe słowa znajdują potwierdzenie w praktyce – cechy ukształtowane przez sport często przekładają się na sukces w różnych zawodach. Do kluczowych kompetencji, które były sportowiec wnosi na rynek pracy, należą m.in.:

• Samodyscyplina i sumienność – Regularne treningi uczą doskonałej organizacji czasu, obowiązkowości i przykładania wagi do ciągłego doskonalenia. W środowisku pracy przekłada się to na terminowość, niezawodność i gotowość do ciężkiej pracy nad powierzoną rolą.

• Wytrwałość i odporność na porażki – Każdy sportowiec wielokrotnie doświadcza zarówno zwycięstw, jak i przegranych. Umiejętność wyciągania wniosków z porażek, niesłabnąca motywacja mimo potknięć oraz konsekwencja w dążeniu do celu sprawiają, że były zawodnik potrafi skutecznie pokonywać trudności również w pracy zawodowej.

• Orientacja na cel i determinacja – Ustanawianie sportowych rekordów czy dążenie do medali wymaga jasno określonych celów i zaciętej determinacji. Tę koncentrację na osiąganiu wyników sportowiec przenosi na grunt zawodowy, skutecznie realizując zadania i projekty nawet pod presją czasu.

• Umiejętność pracy zespołowej (i przywódcze) – W sportach drużynowych kluczowa jest współpraca, komunikacja i zaufanie między członkami zespołu. Byli sportowcy potrafią podporządkować się wspólnemu celowi, ale też często przejmują inicjatywę i liderowanie, jeśli wymaga tego sytuacja. Takie doświadczenia przekładają się na umiejętność efektywnej pracy w grupie, budowania relacji w zespole oraz – w przypadku byłych kapitanów – zdolności przywódcze.

• Radzenie sobie ze stresem i presją – Starty w zawodach, występy przed publicznością czy oczekiwania sponsorów sprawiają, że sportowiec oswaja się ze stresem od młodego wieku. Dzięki temu w nowych rolach zawodowych lepiej znosi presję, zachowuje zimną krew w trudnych sytuacjach i potrafi podejmować decyzje pod presją czasu.

• Znajomość języków i doświadczenie międzynarodowe – Wielu sportowców już w trakcie kariery podróżuje i rywalizuje za granicą. Zawieranie międzynarodowych znajomości oraz życie w różnorodnym środowisku sprzyja nauce języków obcych, otwartości kulturowej i elastyczności – cech niezwykle cennych w globalizującym się rynku pracy.

  
  

Pracodawcy zwracają uwagę, że kandydaci o sportowej przeszłości wyróżniają się nie tylko powyższymi atutami, ale także ambicją, zdyscyplinowaniem i etyką pracy. Co ważne, największe szanse mają ci byli sportowcy, którzy zadbali o rozwój także innych kompetencji, nie poprzestając wyłącznie na doskonaleniu umiejętności czysto sportowych. Sama sportowa mentalność bywa ogromnym atutem, ale połączenie jej z dodatkowymi kwalifikacjami daje najlepsze rezultaty.

Uzupełnianie kwalifikacji i ciągły rozwój po sportowej karierze

Aby w pełni wykorzystać potencjał wyniesiony ze sportu, konieczne jest ciągłe uczenie się i dostosowywanie do wymagań rynku pracy. Niestety, wielu zawodników kończących karierę nie ma wyższego wykształcenia ani doświadczenia poza sportem, co może utrudniać start w nowej branży. Dlatego tak istotne jest, by jeszcze w trakcie uprawiania sportu inwestować w edukację lub zdobywanie kwalifikacji. Wsparciem służą programy „kariera dwutorowa” prowadzone przy uczelniach wyższych – umożliwiają one łączenie treningów ze studiami. Od kilku lat Ministerstwo Sportu i Turystyki wspiera finansowo najlepszych sportowców-studentów, oferując stypendia zachęcające do nauki. Dzięki takim inicjatywom zawodnik może zdobyć wykształcenie lub zawód już w czasie aktywnej kariery, co ułatwi późniejsze przekwalifikowanie się.

Dla tych, którzy zakończyli już wyczynowe uprawianie sportu, istnieje wiele dróg rozwoju. Studia podyplomowe, kursy zawodowe, szkolenia branżowe czy staże – to wszystko pozwala uzupełnić brakujące kompetencje lub zdobyć zupełnie nowe umiejętności. W dzisiejszej gospodarce ogromne znaczenie mają również kompetencje cyfrowe i znajomość nowych technologií. Warto, aby byli sportowcy nadrabiali ewentualne zaległości np. w obsłudze komputera, mediach społecznościowych czy języku angielskim biznesowym – tak, by sprostać wymaganiom nowoczesnego środowiska pracy.

Równie ważne jest wykorzystanie atutów wynikających z kariery sportowej do budowania nowej ścieżki. Networking i marka osobista – kontakty zdobyte w świecie sportu mogą zaprocentować przy szukaniu pracy lub zakładaniu własnej działalności. Rozpoznawalne nazwisko bywa przepustką do kariery w mediach, marketingu sportowym czy przy prowadzeniu szkoleń i eventów. Coraz więcej byłych sportowców zakłada własne firmy (np. akademie sportowe, biznesy fitness, marki odzieżowe) wykorzystując swoją pasję i doświadczenie. Inni odnajdują się jako trenerzy, komentatorzy czy działacze sportowi – jednak i w tych profesjach potrzebne jest ciągłe poszerzanie wiedzy (np. kursy trenerskie, szkolenia z zakresu zarządzania i marketingu sportowego).

Lifelong learning, czyli zasada uczenia się przez całe życie, ma zastosowanie szczególnie dla osób zmieniających obszar działalności po wielu latach. Były sportowiec, który pozostaje otwarty na nowe doświadczenia, systematycznie podnosi swoje kwalifikacje i potrafi zaprezentować pracodawcom swoje unikalne cechy, ma szansę przekuć dawne sukcesy w nową, satysfakcjonującą karierę zawodową.

Na rynku pracy docenia się ludzi z pasją, dyscypliną i umiejętnością ciężkiej pracy – a tego sport uczy jak mało co. Dlatego mimo początkowych obaw okres przejściowy po zakończeniu kariery może stać się dla byłego sportowca okazją do rozwoju w nowych kierunkach. Połączenie mentalności mistrza z nowo nabytymi kompetencjami zawodowymi owocuje pracownikami i liderami, którzy potrafią osiągać wyznaczone cele, inspirować innych i nie boją się żadnych wyzwań. Sportowa droga uczy, że ciężka praca i wytrwałość prędzej czy później przynoszą efekty – ta sama zasada przyświeca również drodze na szczyt w pozasportowej karierze.